ورود به حساب کاربری

نام کاربری *
رمز عبور *
مرا به خاطر بسپار.

نامه ی دبیر اتحادیه به وزیر علوم: دکتر منصور غلامی

رای دادن به این مورد
(5 رای)
منتشر شده در: مواضع

 به نام خدا

 

استاد ارجمند جناب آقای دکتر منصور غلامی
وزیر محترم علوم، تحقیقات و فناوری

 

پس از اهدای سلام و آرزوی توفیقات روزافزون جناب­تان در سنگر خدمتی جدید، به نمایندگی از اتحادیه انجمن­های اسلامی دانشجویان در اروپا و نیز دانش­آموختگان دغدغه­مند خارج از کشور، نکاتی را در حوزه مدیریتی حضرتعالی معروض می دارد.

جمهوری اسلامی ایران پس از طی چهار دهه­ی پر نشیب و فراز، امروز در موقعیتی حیاتی برای پیگیری مؤثر فرآیند اعتلاء و پیشرفت از مسیر علم و فن­آوری قرار دارد که از قضاء قرعه­ی تولیت اصلی آن به نام حضرتعالی به عنوان وزیر "علوم، تحقیقات و فناوری" افتاده است.

امروزه اهمیت مقوله دانش و فن­آوری به دلیل پیشرفت­های بسیار سریع اخیر، بیش از هر زمان دیگری جلوه می کند. بی­شک، پرسش همیشگی اهالی علم و دانش اعم از کارشناس و دانشجو و استاد، چیستی اولویت­ها و کارویژه­های اصلی مبتنی بر اولویت­های هر دوره از متولی اصلی آن در کشور یعنی "وزارت علوم، تحقیقات و فناوری" است.

 

در پاسخ به این پرسش کلیدی، توجه به نکات ذیل ضروری می نماید:

الف) مأموریت وزارت "علوم، تحقیقات و فناوری"

بدیهی است که دانش، نیروی پیشران هر جامعه و ابزار قدرتمند آن برای خلق ثروت و قدرت و ایجاد ثبات، رفاه و اعتلای مادی و معنوی است. جغرافیای سرزمینی ایران مملو از نشانه های علم­جویی است؛ مدرسه پزشکی "سائیس" و مدرسه "جندی شاپور" در دوران باستان و دارالفنون و دانشگاه های اخیر همگی نمونه هایی بوده و هستند از این علم جویی، در خدمت اعتلای این سرزمین.

قطعا، درک اهمیت توجه به این مقوله در دنیای پرشتاب امروز منجر به دقت نظر در اولویت­سنجی برنامه­های آن وزارتخانه خواهد شد. بعنوان مثال، سرعت پیشرفت های علمی و فن­آورانه در حوزه­های مختلفی از قبیل انرژی، محیط زیست، پزشکی، فیزیک، الکترونیک، هوافضا، فن­آوری ارتباطات و اطلاعات و ... به قدری است که کمترین تعللی موجب ایجاد فرسنگ­ها فاصله جبران­ناشدنی خواهد شد. مضاف بر چنین میدان تلاشی، جمهوری اسلامی ایران با چالش های علی­حده­ای همچون محیط زیست، ریزگردها، آب، فرآوری مواد آلی و غیره دست به گریبان است که مدیریت آنها توجه ویژه­ای را می­طلبد، بطوریکه هریک به تنهایی می تواند اولویت اول و مأموریت اصلی وزارت علوم باشد.

برغم وضوح اهمیت توجه به نیازها و اولویت­های بالا، متاسفانه بیماری مزمن اولویت­بندی­های نادرست و غیرهدفمند بودن علم و فن­آوری در دانشگاه­های کشور باعث عمیق­تر شدن این چالش­ها و افزایش فاصله علمی و فن­آورانه دانشگاه­های کشور با دانشگاه­های پیشروی دنیا شده است که در آنان کار علمی با تولید مقاله تفاوت ماهوی و معنایی دارد. این بیماری­ها درنهایت موجب ضعف، بی­ثباتی و شکنندگی اقتصاد و فشار مضاعف بر جامعه می­گردد. تحریم­های ظالمانه­ی تحمیل شده به جمهوری اسلامی ایران، در واقع سنگ محکی تلخ اما کارآمد بود برای عیارسنجی توان دانش و فن­آوری مشق­شده در دانشگاه­های کشور.

شاید نمود این سوء اولویت­بندی در وظایف و مأموریت­های وزارت علوم، بیش از همه در جلوه­گری دانشگاه به مثابه مکانی برای جدال­­های سیاسی ناتمام، گروکشی جریان­های سیاسی و بعضاً استفاده ابزاری از دانشجویان در عوض تمرکز بر "علوم، تحقیقات و فناوری" و تربیت نیروهای متخصص و کارآمد باشد. البته نگارنده قائل به نفی فعالیت­های سیاسی ساختارمند، مطالبه­گری و آگاهی دانشجویان نسبت به مسائل روز کشور و جهان نیست و مسلما وجود تشکل‌های با سلایق سیاسی مختلف در چارچوب قوانین و مقررات کشور را لازمه­ی شکوفایی و بالندگی دانشگاه‌ها و درنتیجه کشور می­داند. اما مقصود، توجه به کارویژه تخصصی دانشگاه­ها و محدود نشدن سقف مطالبات و دغدغه­های دانشجویی به مطالبات سیاسی است؛ کما اینکه در همه دانشگاه­­­های پیشرو و تأثیرگذار جهان اولویت اول دانشگاه، تربیت دانشجو در حوزه­های مختلف علمی و ارتقای سطح دانش و توان تخصصی از طریق انجام مطالعه و تحقیق است.

مطالبه ما از شما وزیر محترم، تلاش برای نجات آن وزارت­خانه مهم، حیاتی و تأثیرگذار بعنوان متولی دانش و پژوهش و رشد همه جانبه کشور و بازگرداندن قطار آن به ریل و هدف اصلی با نگاهی کلان، همه­سونگر و پیشرو است. قطعاً با سوابق و پیشینه موفق حضرتعالی در مدیریت علمی و دانش­محور، این خواسته دور از انتظار نیست و امیدوار به تحقق آن هستیم.

 

ب) حرکت دانشگاه­ها به سمت نوآوری و کارآفرینی

از بنیادی­ترین تغییراتی که دانشگاه­های دنیا در سال­های اخیر در خود ایجاد کرده­اند، انتقال از ساختار آموزش­محور به ساختار نوآورانه و پژوهش­محور با نگاه کاربردی و کارآفرینی بوده است. دانشگاه­های داخل نیز به فراخور خود تغییراتی را در نگاه شان به علم و فن­آوری لحاظ کرده­اند که اولاً ناکافی و ثانیاً غیرهدفمند است. این قبیل تغییرات، نیازمند نگاهی کلان، پیشرو و همه­سونگر و نیز اراده­ای آهنین است تا بتواند چرخه تولید ثروت از دانش را به­طور مؤثر فعال کند و با کاهش وابستگی، به مقاوم­سازی اقتصاد کشور منتج گردد. بدیهی است که استقلال مالی دانشگاه­ها از طریق خلق ثروت، از دیگر نتایج و دستاوردهای اتخاذ چنین سیاستی خواهد بود.

 

ج) سامان­دهی وضعیت تولیدات علمی در کشور

از جمله مسائلی که در سال­های اخیر، گریبان­گیر جامعه علمی و دانشگاهی کشور شده و محافل علمی دنیا را نیز به خود متوجه ساخته است، نابسامانی کار علمی و مقالات پژوهشی است. رشد قارچ­گونه مقالات غیرکیفی حاصل از پژوهش­های غیرهدفمند و غیرمسأله­محور اولاً حاکی از هدررفت سرمایه­های مادی و معنوی کشور و ثانیاً مایه­ی لطمه­ی غیرقابل­جبران به وجهه علمی کشور و دانشمندان هموطن در دانشگاه­ها و مؤسسات بین­المللی است.

از دلایل اصلی این وضعیت، عدم توجه به نیازهای واقعی کشور و نیز ملاک­های اشتباه در رتبه بندی و ارزشیابی علمی دانشجویان و اساتید دانشگاه قابل اشاره هستند. لذا دانشگاه نیازمند یک تغییر رویه­ی بنیادین، بخصوص در زمینه نظام و ملاک­های ارزشیابی و ارتقای علمی دانشجویان و اساتید است. ارزش­­دهی بیشتر به پژوهش­های علمیِ کاربردی و مسأله­محور، حمایت از ایده­های نوآورانه و مبتکرانه که در راستای نیازهای واقعی کشور تعریف شده­اند و نیز فرهنگ­سازی جهت جایگزینی نگاه علمی بجای نگاه صرفاً مادی به مقوله نشر مقالات می­تواند در سامان­دهی وضعیت پژوهش کشور بسیار مؤثر باشد.

 

د) خودباوری و نگاه ویژه به داخل در حوزه دانش و فن­آوری

آنچه که ملت ایران از قِبل تحریم­های ظالمانه بین­المللی در طی سالیان دراز بدست آورده است، لزوم باورمندی و تکیه بر توانایی­های داخلی و دانشمندان و متخصصان کشور و درک خطرپذیر بودن نگاه به خارج از مرزها برای سامان­دهی وجوه مختلف کشور است. لذا، توجه ویژه به توانمندی­های داخلی و تغییر نظام حاکم بر دانش و فن­آوری کشور به یک نگاه درون زا، مولد و پویا بسیار ضروری است. البته باید توجه داشت همچنانی که برون­گرایی بدون درون­زایی، موجب وابستگی کشور به خارج از مرزها می­گردد، درون­زاییِ صرف و بدون نگاه به بیرون باعث انزوای علمی کشور خواهد شد. در واقع این دو باید مکمل هم باشند. در واقع، فعال سازی دیپلماسی عمومی وزارت علوم در ارتباط علمی با دانشگاه های بین المللی در فضای پسابرجام یک لازمه تقویت بنیه علمی و دانشی کشور است که حتما باید مد نظر مسئولین وزارت علوم بخصوص در معاونت های بین الملل قرار گیرد. در عین حال عجله و عدم بسترسازی مناسب در این زمینه به وجهه علمی دانشگاه های کشور آسیب جدی و جبران ناپذیری وارد خواهد کرد.

 

ه) اهمیت سرمایه انسانی متخصص و جوان

از بزرگترین سرمایه­های هر مجموعه، سرمایه انسانی و بخصوص نیروی متخصص جوان و پرانرژی است. وجود بیش از 4 میلیون دانشجو در داخل کشور که در حدود 25 درصد ایشان در مقاطع تحصیلات تکمیلی تحصیل می کنند، ظرفیت بسیار عظیمی را در اختیار سیاست­گذاران علم و فن­آوری کشور قرار می­دهد که با برنامه­ریزی درست این ظرفیت را به موتور پیشران بسیار قدرتمندی تبدیل  نماید که قادر است همه ارکان جامعه را به پیش برد.

نسل حاضر که از آن می­توان به "نسل طلایی" کشور طی دهه­های اخیر و حتی آینده نام برد، در حال ورود به عرصه­های اقتصادی، تولیدی و علمی کشور است. نسلی که همه­ی کشورهای دنیا آرزوی داشتن آن را دارند و حتی بسیاری از ایشان را نیز جذب ساختار و مدیریت هدفمند خود کرده­اند. این ظرفیت داخلی اگر در کنار نسل جوان دغدغه­مند تحصیل­کرده در خارج از کشور، که دل در گرو مهر این سرزمین دارند و مترصد بازگشت و خدمت به کشور هستند قرار گیرد، مجموعه­ای کارآمد برای حل مشکلات روز و آینده کشور فراهم خواهد کرد. متأسفانه برخوردهای سلیقه­ای و شخصی و غیرضابطه­مند در برخی از گروه­های دانشگاهی بعضاً باعث سرخوردگی و کم­انگیزگی بسیاری از هموطنانی شده است که با هزاران امید به کشور بازگشته­ا­ند. بی­شک، هرزدهی این فرصت بی­بدیل درصورت سوء مدیریت دست­اندرکاران و تصمیم­سازان کشور و بخصوص وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، از مصادیق واضح کفران نعمت و موجبات حسرت­های آینده خواهد بود.

 

راهبردهای و راهکارهای پیشنهادی که وزارت علوم می­تواند در این مسیر در پیش گیرد عبارتند از:

  1. جلوگیری از هدررفت زمان ارزشمند دانشجویان در قالب فعالیت­های غیرتخصصی و غیرمفید و بازی­خوری توسط جریان­های سیاسی.
  2. جدیت و نظارت وزارت علوم بر فرآیند جذب اعضای هیات علمی به منظور جلوگیری از برخوردهای سلیقه­ای و غیرضابطه­مند با دانش­آموختگان دانشگاه­های داخل و خارج، جهت برآورده شدن نیازهای واقعی دانشگاه ها و نظام علمی کشور.
  3. تغییر و نظارت ویژه بر حسن اجرای نظام رتبه بندی دانشگاه ها و ارزشیابی اعضای هیات علمی بر مبنای میزان فعالیت ایشان در حوزه های دانش بنیان.
  4. اعتماد و دادن فرصت اظهارنظر به جوانان در حوزه­های مدیریتی و تصمیم­سازی کلان وزارت علوم، تحقیقات و فناوری.
  5. نگاه کاربردی و مسأله­محور با اولویت قرار دادن چالش­ها و نیازهای کنونی کشور همچون مسأله محیط زیست، فن­آوری­های پایین­دستی مرتبط  با فرآوری محصولات هیدروکربنی و نیز حمایت هدفمند از شرکت­های دانش­بنیان و نوپا.
  6. نگاه به آینده با حمایت از تحقیقات و پژوهش­های توسعه­محور با اولویت علوم و فن­آوری­هایی که کشور در آینده نیازمند آنها خواهد بود. لازم است که در این آینده­نگری، ابعاد فرهنگی و اجتماعی علوم و فن­آوری­های جدید بررسی و بسترهای مورد نیاز آن­ها فراهم شود.
  7. اعطای بورس­های هدفمند تحصیلی به دانشجویان برتر بطوری­که دانشجو آگاه به حوزه تحصیلی کاربردی و جایگاه شغلی آینده خود باشد.
  8. بسترسازی مناسب، تدبیر کافی و سطح مذاکره برابر در ارتباطات بین المللی دانشگاه ها، با توجه ویژه به ظرفیت های عظیم و توانمند انسانی که در اختیار دانشگاه های کشور قرار دارد.

 

در نهایت، به نمایندگی از اتحادیه انجمن­های اسلامی دانشجویان در اروپا و تمامی دانشجویان و دانش­آموختگانی که دغدغه پیشرفت و اعتلای ایران اسلامی را دارند، ضمن آرزوی موفقیت روزافزون برای جنابعالی و مجموعه وزارت فخیمه علوم، در راستای نیل به اهداف والای جمهوری اسلامی ایران بخصوص در حوزه علوم، تحقیقات و فناوری، برای انجام وظیفه و هرگونه خدمتی اعلام آمادگی می­نماییم؛ کما اینکه پیش از این نیز فعالیت­ها و همکاری­های خوب و مثمر ثمری با نمایندگی و رایزنی محترم علمی جمهوری اسلامی ایران در اروپا انجام شده است که بر خود لازم می دانیم بدین­وسیله از این حسن اعتماد کمال تشکر را داشته باشیم.

 

ولله المستعان
با آرزوی سلامتی و توفیق روز افزون الهی

شهاب نوروزیان علم
دبیر اتحادیه انجمن های اسلامی دانشجویان در اروپا

مشاهده 1028 مرتبه